‎ئیستیغلال كردنی پرسی ژن وكچە ڕفێندراوە ئێزدیەكان بۆ ڕاكێشانی سەرنج وكاریگەریی ڕاگەیاندن

الصفحة الرئيسية > تقارير الرصد الإعلامي > ‎ئیستیغلال كردنی پرسی ژن وكچە...

‎ئیستیغلال كردنی پرسی ژن وكچە ڕفێندراوە ئێزدیەكان بۆ ڕاكێشانی سەرنج وكاریگەریی ڕاگەیاندن

 

‎ماڵی ڕاگەیاندنی عێراقی

 http://www.imh-org.com/ 

پێشەكی

”ماڵی ڕاگەیاندنی عێراقی”زنجیرە ڕاپۆرتێك بڵاو دەكاتەوە كە تیایدا ڕووماڵی ئەو چەمك ودەستەواژە بەكارهاتووانە دەكات لە هەڵمەتەكانی ڕاگەیاندندا لەلایەن ڕێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی ناسراو بە ”داعش” كە ئەم چەمك ودەستەواژانە بە شێوەیەكی بەر فراوان دزەی كردووە بۆ ناو ڕووماڵە ڕۆژنامەگەرییەكانی دەزگا جۆراوجۆر وجیاوازەكانی ڕاگەیاندن.

‎”ماڵی ڕاگەیاندنی” عێراقی هەوڵی سنووردار كردن ولێكدانەوەی مانای ئەم دەستەواژە وچەمكانە دەدات وپێشنیاری دەستەواژە وچەمك و ووشەی جێگرەوەی ڕاست دەكات لەڕووی یاسایی وزمانەوانی وڕۆژنامەگەرییەوە دەكات لەسەر دەستی كەسانی پسپۆر وتایبەتمەند.

‎ هەروەها ”ماڵی ڕاگەیاندنی عێراقی” جەخت دەكاتەوە كە ئەم ڕێكخراوە توندڕەوە سووربووە لەسەر بەكارهێنانی ئەم چەمكانە كە پەیوەندار وتوند گرێدراون بە ڕووداوی مێژوویی، یا داب ونەریتی كۆمەڵایەتی، یان حوكمی فیقهی ئایینی بۆ پاساو هێنانەوە بۆ كار وكردەوە تاوانكاریەكانی بەرانبەر بە دانیشتوانی سڤیل وبێچەك لەو موسڵمانانەی كە هاوڕا نین لەگەڵ تێڕوانینی توندڕەوانەی ڕێكخراوەكە”ڕێكخراوی داعش”، هەروەها بەرانبەر بە ڕۆڵەكانی كەمینە تائیفی وئایینییەكان.

ڕاپۆرتی یەكەم

‎ئیستیغلال كردنی پرسی ژنە ڕفێندراوە ئێزدیەكان بۆ ڕاكێشانی سەرنج وكاریگەریی ڕاگەیاندن

‎لە راپۆرتی شەستەمینیدا ”ماڵی ڕاگەیاندنی عێراقی” چاودێری ڕووماڵە راگەیاندنیەكانی پرسی ڕفاندنی ژنانی ئێزدی دەكات پاش كۆنترۆڵكردنی چەند بەشێك لە پارێزگای نەینەوا (لە باكوری خۆرهەڵاتی عێراق) لەلایەن ڕێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی ناسراو بە ”داعش”.

‎بەپێی راپۆرتەكە دەزگاكانی ڕاگەیاندنی عێراقی وعەرەبی وبیانییەكان(ئەوانەی بە زمانی عەرەبی پەخش دەكەن)، بەشێوەیەكی بەرفراوان هەمان ئەو چەمك ودەستەواژە وزاراوانەیان بەكارهێناوە كە ڕێكخراوە توندڕەوەكە بەكاریهێناون لەكاتی باسكردنی ژنە ڕفێندراوەكاندا لە سەكۆ جیاوازە زانراوەكانی ڕاگەیاندنی خۆیەوە، وئەم دەزگایانەش(عێراقی وعەرەبی وبیانییەكان(ئەوانەی وبیانییەكان(ئەوانەی بە زمانی عەرەبی پەخش دەكەن) چەمك و ووشە راست و وورد ویاساییەكانیان فەرامۆش كردووە بۆ وەسفكردنی قوربانیانی ئەو كردە نامرۆییانە.

‎بە جۆرێك كە زاراوەی سەبیە ”سبیة” كە كۆكەی ”سەبایا ”سبایا”یە بەزۆری بەكارهێنراوە لە ڕووماڵە ڕۆژنامەگەری وڕاگەیاندنیەكانی دەزگاكانی ڕاگەیاندندا بۆ وەسفكردنی ژنان ومنداڵانی ڕفێندراو لەلایەن ڕێكخراوی ”داعش”ەوە لە ڕێكەوتی 15 ی مانگی ئابی ساڵی 2014 دا پاش هێرشكردنە سەر قەزای شەنگال(سنجار) وچەند بەشێكی دیكە لە پارێزگای نەینەوا.

‎كە ئەم زاراوەیەش هەمان ئەو زاراوەیەیە كە ڕێكخراوە تیرۆرستیەكە بەكاریهێناوە بۆ پاساو هێنانەوە بۆ كردەوەكانی كوشتن وڕفاندن وكۆیلایەتی سێكسی كە ئەنجامی داون دەرهەق بە (6417) كەسی ئێزدی كە زوربەی زۆریان ژن ومنداڵن.

‎پسپۆران وشارەزایان وڕۆژنامەنوسانی یاسایی وئەكادیمی خاوەن ئەزموون وڕۆژنامەنوسانی تایبەتمەند بە زمانی عەرەبی ئاماژەیان بە مەترسی بەكارهێنانی چەمك وزاراوەی سەبایا”سبایا” داوە لە وەسفكردنی ئەو ژن وكچانەی كەوتونەتە داوی ڕفاندنی ڕێكخراوی ”داعش”ەوە.

‎ئەم شارەزایانە جەختیان كردۆتەوە كە بەكارهێنانی زاراوەی ڕاست بریتیە لە ”ڕفێندراوان-مختطفات” یان ”ڕزگاربووان-ناجیات” لە چنگی ڕێكخراوی ”داعش”.

‎”ماڵی ڕاگەیاندنی عێراقی” هەستاوە بە تۆماركردنی سەمپڵێك لە ڕووماڵی ڕاگەیاندنی (30) دانە لە هۆكارە جۆراوجۆر وجیاوازەكانی ڕاگەیاندنی نێودەوڵەتی وعەرەبی وعێراقی، وڕووماڵەكانیانی شیكردۆتەوە لە ساتەوەختی سەرهەڵدانیەوە لەڕێكەوتی مانگی ئابی ساڵی (2014) ەوە تا كاتی نوسین وئامادەكردنی ئەم ڕاپۆرتە.

ڕاپۆرتی چاودێرییەكە گەیشتە ئەم دەرئەنجامانەی لای خوارەوە:

‎1- زاڵبوونی بەكارهێنانی زاراوەی سەبایا”سبایا” لەلایەن هۆكارەكانی ڕاگەیاندنەوە بۆ وەسفكردن وگوزارشت لە حاڵی ئەو ژن وكچە ئێزدییانەی كەوتبوونە ژێر چنگی ڕێكخراوی ”داعش”ەوە، بە شێوەیەك كە بە تەواوەتی دەهاتەوە لەگەڵ بۆچوونەكانی ئەم ڕێكخراوە توندڕەوە كە بە پەرۆشەوە هەوڵی پێدانی شەرعیەتی دەدا بە كار وكردە تاوانكاریەكانی كە دۆخێكی نامرۆییانەی بۆ ژنان ومنداڵانی كەمینەی ئێزدی لە عێراقدا دروست كردبوو.

‎2- پشتگوێ خستنی بێ پاساو بۆ زاراوەی یاسایی باو وزانراو وناسراو لە یاسا عێراقی ونێودەوڵەتیەكانیشدا، بۆ وەسفكردن وگوزارشت كردن لە دۆخی ئەو ژن وكچانە وناوهێنانیان بە ”ڕفێندراوان-مختطفات” یان ”ڕزگاربووان-ناجیات” كە دوچاری دەستدرێژی كردنەسەری زۆر گەورەوگران هاتوون بە تاك وبەكۆمەڵ لەسەر دەستی ئەندامانی ڕێكخراوێكی تیرۆرستی بەپێی پێناسەی كۆی دامەزراوەكانی یاسادانان لەو دەوڵەتانەی كە ئەو هۆكارانەی ڕاگەیاندنی تێدا چالاكە كە چاودێریكردنەكە گرتونیەتەوە.

‎3- هەندێك لە هۆكارەكانی ڕاگەیاندن زاراوەی سەبایا”سبایا”یان لە نێوان دوو كەوانەی بچوكدا داناوەكە بە هێمای (تنصیص) ناسراوە، وەك ئاماژەیەك كە زاراوەكە زاراوەیەكی دەرەكیە وئەمەش وەك هەوڵێك بۆ خۆقوتاركردن لە بەرپرسیارێتی ئەخلاقی لە بابەتەڕاگەیاندنیەكانیدا.

‎4- نەبوونی سیاسەتێكی نوسینەكی یەكگرتوو لەناو هەندێك لە دامەزراوەكانی ڕاگەیاندندا، وە لە پرسی ژنان وكچانی ڕفێندراوی ئێزدیدا هەندێك جار زاراوەی ”ڕفێندراوان-مختطفات” بەكارهاتووە وهەندێك جاری دیكە زاراوەی ”سەبایا-سبایا” بەكارهاتووە كە ئەمەش ئاماژەیە بۆ هەبوونی جیاوازی لە بیروبۆچوون وتێڕوانینی سەرنوسەرەكاندا، لەگەڵ نەبوونی چاودێری ئیداری وبەدواداچوونی یاسایی لە دیاریكردنی زاراوەی شیاو ودروست بۆ بەكارهێنان.

‎5- گۆڕینی وەسفكردن وگوزارشت كردن لە دۆخی ئەو ژن وكچانە لەلایەن هەندێك لە هۆكارەكانی ڕاگەیاندن كە سەرەتا بە سەبایا”سبایا” ناوبراون ودواتر كراون بە ”ڕفێندراوان-مختطفات” یان ”بەدیلگیراوان-أسیرات” پاش تێپەڕبوونی ماوەیەك، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت كە پێداچونەوە كراوە بە سیاسەتی نوسیندا بەشێوەیەك كە ئەو هەڵانەی كە ئەو دەزگایانە پێشتر تێیكەوتوون ڕاست بكرێتەوە وتێبپەڕێندرێت.

‎6- هەندێك لە نوسینگە حكومیەكانیش هاوشێوەی دەزگاكانی ڕاگەیاندن كەوتنە هەمان هەڵەوە بەهۆی بەكارهێنانی زاراوەی سەبایا”سبایا” لەبری زاراوەی ”ڕفێندراوان-مختطفات”، ولە هەندێك لە ڕاگەیەنراوە حكومیەكاندا بەكاریانهێنا وەك ئاماژەیەك بۆ ئەو ژن وكچە ئێزدییانەی لەژێر چنگی ”داعش”دان. كە ئەمەش ئاماژەیە بۆ كاریگەریی هۆكارە جیاواز وجۆراوجۆرەكانی ڕاگەیاندن بەتایبەتی ئەوانەیان كە ناسراون ومتمانەیان زیاترە لە دروستكردنی هۆشیاری بەكۆمەڵدا، لەگەڵ مەترسی ساكاری وبێ موبالاتی لە دیاریكردنی زاراوەی یاسایی دروست بۆ وەسفكردن وگوزارشتكردن لە كار وكردە تاوانكاریەكانی گروپە تیرۆرستیەكان ودەستە وتاقمە چەكدارەكان.

‎7- تەوزیفكردنی ئەو بارودۆخە قورس ونامرۆییەی كە ژن كچە ئێزدییەكان. پێیدا تێپەڕیون بۆ كاریگەری و ووروژاندنی ڕۆژنامەوانی، وەك نوسینی مانشێت كە دەربڕین. وئاماژەی سێكسی لەخۆبگرێت.

‎8- ناوهێنانی ڕفێندراوە ئێزدیەكان بە ”بەدیلگیراوان-أسیرات” لەلایەن هەندێك لە هۆكارەكانی ڕاگەیاندنەوە كە ئەم وەسفەش نەگونجاوە بۆیان چونكە ئەوان شەڕكەر نەبوون وسەر بەهیچ لایەنێكی چەكدار نەبوون و لە مەیدان وگۆڕەپانی جەنگیشدا نەگیراون.

‎9- هەندێك لە هۆكارەكانی ڕاگەیاندن بە ویست پشت بەست بوون بەو بابەتانەی كە لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانەوە بڵاوكراونەتەوە لە هەواڵ و وێنەو گرتەی ڤیدیۆیی، بەبێ دڵنیابوون لە ڕاستی ئەو بابەتانە ولە سەرچاوەكانیشیان.

راسپاردەكان

‎1- لەسەر هۆكارەكانی ڕاگەیاندن پێویستە كە پەنا ببەن بۆ شارەزایانی بواری یاسا وڕاگەیاندن ومیدیا وزمان بۆ دیاریكردنی زاراوەی گونجاو لە پرسە كۆمەڵایەتییەكاندا وبەتایبەتی لە بواری ژنان ومنداڵاندا، وبەتایبەتی تریش لە كاتی ئەو قەیرانە مرۆییانەی كە سەرهەڵدەدەن بەهۆی توندوتیژی چەكداریەوە، لەبەر هەستیاریی زۆری ئەو بابەتانە لەنێو كۆمەڵگەكانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا كە كۆمەڵگەی كۆنزێرڤاتی وترادیشناڵن، وهەروەها خۆلادان لەو زاراوانەی كە لەسەر زاری زۆرینەی خەڵكن.

‎2- پێویستە لەسەر سەرجەم دەزگاكانی ڕاگەیاندن كە ماوە ماوە پێداچونەوە بكەن بە سیاسەتی نوسینیاندا لەگەڵ یەكخستنی زاراوە بەكارهاتووەكان لە گوتاری ڕاگەیاندنیاندا، ودیاریكردنی شوێنی هەڵەو كەلێن وكەموكورتیەكان وڕاستكردنەوەیان.

‎3- لەسەر یاساناسان وسەندیكا وكۆمەڵە وڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی پێویستە كە ڕووبەڕوو بەرەنگاری ئەو هەڵانە ببنەوە كە لە ڕاگەیاندن ومیدیاكانەوە سەرچاوە دەگرن، لەگەڵ دیاریكردنی ئەو چەمك و ووشانەی كە دەبنە هۆی دروستبوونی هۆشیاری لای وەرگر بەشێوازێك كە ئامادەگی زیاتری لا دروست بكات بۆ وەرگرتنی ئەو شیكردنەوە توند وپەڕگیرانە كە گروپە تیرۆرستیەكان مزگێنیان بۆ دەكەن، وزیاتر لێبووردەن. دەربارەی ئەو پێشێلكارییانەی كە دەكرێن. دەرهەق بە مافی ڕۆڵەكانی كەمینە ئایینییەكان.

‎4- بانگەوازكردنی ڕێكخراوە مافپەروەرە پەیوەندارەكان بە مافی كەمینە ئایینییەكان وكەسایەتیە ناسراو وخاوەن پێگەكان لە ڕۆڵەكانی ئەو كەمینانە لە نمونەی ”نادیا موراد” كە خاوەنی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتییە بۆ چڕكردنەوەی فشارەكانیان لەسەر دەزگاكانی ڕاگەیاندنی عەرەبی ونێودەوڵەتی بۆ گۆڕینی فەرهەنگی ئەو ووشانەی كە بەكاریاندەهێنن لە ڕووماڵ كردنی هەواڵی كردەوە وجوڵە تیرۆرستییەكانی كۆمەڵ وگروپە جیهادییەكان بەتایبەتی، بۆ وەسفكردنی ئەو كردانەی ئەوان پێی هەڵدەستن وەك ”تاوانی تەواو” وپاساو نەهێنانەوە بە بیانووی ڕێساكانی بێلایەنی وبابەتی بوون، بەتایبەت لە بەردەوامیی ئەنجامدانی تاوانی هاوشێوە لە ناوچەكانی خۆرئاوای ئەفریقیا وچەند ناوچەیەكی ئاسیا كە ئاماژەیە بۆ گرنگی ڕێكەوتنەكە.

 

بۆ زانین وبینینی ووردەكاری وسەمپڵی ڕووماڵەكە (بە زمانی عەرەبی) كرتە بكە لەسەر

استغلال قضية المختطفات الإيزيديات للإثارة الإعلامية

  • بيت الاعلام العراقي

    استغلال قضية المختطفات الإيزيديات للإثارة الإعلامية

    يرصد بيت الإعلام في تقريره الستين التغطية الاعلامية لقضية اختطاف النساء الايزيديات عقب سيطرة تنظيم الدولة الإسلامية المعروف بـ"داعش" على أجزاء من محافظة نينوى (شمال غرب العراق). وحسب التقرير فإن وسائل الإعلام العراقية والعربية والأجنبية ناطقة بالعربية استخدمت على نطاق واسع نفس المفردات التي استخدمها التنظيم المتشدد عند الحديث عن النساء المختطفات على مختلف منصاته الإعلامية المعروفة واهملت المفردات الصحيحة والقانونية الدقيقة لوصف ضحايا تلك الممارسات غير الإنسانية

  • Iraqi Media House

    Exploiting the Issue of Abducted Yazidi Girls and Women to Attract Media Spotlight

    The ‘IMH’ screens in its 60th report the media coverage of the kidnapping of Yazidi women after the Islamic State Organization known as ‘Daesh’ had captured parts of Ninwa Governorate, north west of Iraq.

  • ‎ماڵی ڕاگەیاندنی عێراقی

    ‎ئیستیغلال كردنی پرسی ژن وكچە ڕفێندراوە ئێزدیەكان بۆ ڕاكێشانی سەرنج وكاریگەریی ڕاگەیاندن

    ”ماڵی ڕاگەیاندنی عێراقی”زنجیرە ڕاپۆرتێك بڵاو دەكاتەوە كە تیایدا ڕووماڵی ئەو چەمك ودەستەواژە بەكارهاتووانە دەكات لە هەڵمەتەكانی ڕاگەیاندندا لەلایەن ڕێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی ناسراو بە ”داعش” كە ئەم چەمك ودەستەواژانە بە شێوەیەكی بەر فراوان دزەی كردووە بۆ ناو ڕووماڵە ڕۆژنامەگەرییەكانی دەزگا جۆراوجۆر وجیاوازەكانی ڕاگەیاندن.

  • جمعية الدفاع عن حرية الصحاف

    جمعية الدفاع عن حرية الصحافة: 2021 .. لا مدن امنة للصحفيين

    لم يختلف العام 2021 كثيرا عن الاعوام السابقة في تسجيله اعدادا مرتفعة من الانتهاكات المسجلة ضد حرية العمل الصحفي في العراق، على الرغم من الوعود التي قطعها رئيس الوزراء العراقي مصطفى الكاظمي بشأن حرية الصحافة والاعلام، إلا ان الوضع لم يشهد تحسنا عن العامين الماضيين.

كيف تقرأ الصحف اليومية العراقية؟

  • النسخة الورقية
  • النسخة الألكترونية